ایجاد موازنه بازدارندگی؛ به‌نحوی که هیچ بازیگری نتواند بدون پرداخت هزینه‌های سنگین، کل سیستم را دچار اختلال کند. باز ماندن تنگه هرمز باید به منفعت مشترک تمامی طرف‌ها تبدیل شود.

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: ماندانا بارانی کارشناس سیاست خارجی در یادداشت برای همشهری آنلاین نوشت:

تنگه هرمز، به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های انرژی جهان، همواره کانون تلاقی منافع ژئوپلیتیکی قدرت‌های بزرگ و بازیگران منطقه‌ای بوده است. در شرایط کنونی که تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده و مباحثی پیرامون محاصره دریایی یا بازگشایی تنگه مطرح می‌شود، بار دیگر تاریخ در حال تکرار است. با این حال، انتخاب میان «بن‌بست ویرانگر» و «دیپلماسی سازنده»، دیگر صرفاً یک گزینه نظری نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ ثبات اقتصاد جهانی به شمار می‌رود.

چرا سیاست‌های فشار حداکثری ناکارآمد هستند؟

تجربه تاریخی نشان می‌دهد هرگاه دیپلماسی از واقع‌گرایی و دوراندیشی فاصله گرفته، بن‌بست‌های پرهزینه اجتناب‌ناپذیر شده‌اند. در سال ۱۸۱۵ و پس از دهه‌ها جنگ فرسایشی که اروپا را دچار آشفتگی کرده بود، قدرت‌های بزرگ در کنگره وین گرد هم آمدند. شاهزاده مترنیخ و دیگر معماران نظم جدید اروپا تصمیم گرفتند به‌جای تنبیه یا منزوی‌سازی کامل فرانسه شکست‌خورده، این کشور را مجددا در ساختار جدید قدرت ادغام کنند.
نتیجه این رویکرد، شکل‌گیری «کنسرت اروپا» بود؛ شبکه‌ای از تفاهمات و رایزنی‌های مستمر که رقابت قدرت‌ها را در قالب یک موازنه مدیریت‌شده سامان می‌داد. در این نظم، به هر قدرت اروپایی ـ از جمله فرانسه ـ سهمی ملموس در حفظ ثبات سیستم داده شد. این سازوکار توانست برای چند دهه از شکل‌گیری یک جنگ فراگیر در اروپا جلوگیری کند و مانع از واژگونی کامل نظم موجود شود.
در مقابل، رویکردهای کنونی که بر انزوای کامل ایران و اعمال فشارهای اقتصادی حداکثری متمرکز هستند، یادآور تجربه‌های ناکام گذشته‌اند. تهدیدات مبتنی بر حذف کامل یا فروپاشی یک بازیگر منطقه‌ای، نه‌تنها موجب کاهش تنش نمی‌شوند، بلکه انگیزه‌های تقابلی را تشدید کرده و احتمال بروز اختلال در تنگه هرمز را افزایش می‌دهند. تجربه تاریخی نشان داده است که حذف یک بازیگر مؤثر از معادلات امنیتی، بدون درنظر گرفتن منافع حیاتی و ملاحظات امنیتی آن، به بی‌ثباتی پایدار منتهی خواهد شد.

دیپلماسی مثلثی و مدیریت تعادل

هنری کیسینجر نیز در دهه ۱۹۷۰ بر همین منطق تکیه کرد. او با رویکردی واقع‌گرایانه، هم‌زمان سیاست تنش‌زدایی با اتحاد جماهیر شوروی و عادی‌سازی روابط با چین را دنبال نمود. کیسینجر دریافته بود که ایجاد ثبات پایدار، مستلزم آن است که رقبای ژئوپلیتیکی، منافع مشخصی در حفظ تعادل موجود داشته باشند و رقابت کنترل‌شده را بر تقابل بی‌قید و شرط ترجیح دهند.
پیام اصلی این راهبرد روشن بود: هیچ‌یک از قدرت‌های بزرگ نباید امکان تسلط کامل بر موازنه جهانی را پیدا کنند. نتیجه این سیاست، نه عقب‌نشینی آمریکا از منافع خود، بلکه تأمین تدریجی و پایدار این منافع از طریق مشارکت هوشمندانه و مدیریت رقابت بود.
در بستر بحران تنگه هرمز، این تجربه تاریخی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اگر ایالات متحده و متحدان غربی در پی تضمین امنیت پایدار در این آبراه راهبردی هستند، اتکا صرف به ابزار نظامی یا تحریم‌های فلج‌کننده نمی‌تواند راه‌حل نهایی باشد. شکل‌گیری هرگونه نظم امنیتی پایدار در خلیج فارس، مستلزم آن است که ایران نیز خود را دارای سهم و جایگاهی در این ساختار بداند.
این موضوع به معنای نادیده گرفتن اختلافات یا چشم‌پوشی از رقابت‌های موجود نیست، بلکه بیانگر پذیرش این واقعیت ژئوپلیتیکی است که ایران یکی از بازیگران اجتناب‌ناپذیر خلیج فارس به شمار می‌رود و هرگونه ترتیبات امنیتی که منافع حیاتی این کشور را نادیده بگیرد، با محدودیت‌های جدی مواجه خواهد شد.
برای خروج از بن‌بست کنونی، نیاز به شکل‌گیری ساختاری مبتنی بر واقعیت‌های ژئوپلیتیکی منطقه وجود دارد؛ ساختاری که بتواند منافع متعارض را در قالب یک موازنه پایدار مدیریت کند. این چارچوب می‌تواند بر چند اصل اساسی استوار باشد: اعطای سهم ملموس به تمامی بازیگران منطقه‌ای؛ به‌گونه‌ای که منافع امنیتی و اقتصادی ایران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و سایر بازیگران، در قالب یک چارچوب مشترک تعریف شود.

ایجاد موازنه بازدارندگی؛ به‌نحوی که هیچ بازیگری نتواند بدون پرداخت هزینه‌های سنگین، کل سیستم را دچار اختلال کند. باز ماندن تنگه هرمز باید به منفعت مشترک تمامی طرف‌ها تبدیل شود.

بهره‌گیری از دیپلماسی چندلایه؛ شامل استفاده هم‌زمان از کانال‌های رسمی و غیررسمی برای مدیریت بحران و کاهش تنش‌ها، مشابه الگوهایی که در دوران جنگ سرد برای کنترل رقابت میان قدرت‌های بزرگ مورد استفاده قرار گرفت.
در نهایت، ثبات پایدار نه از مسیر حذف رقبا، بلکه از طریق مدیریت رقابت و ایجاد منافع مشترک حاصل می‌شود. دیپلماسی واقع‌گرا نشانه ضعف نیست، بلکه بیانگر بلوغ راهبردی و درک صحیح از پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی است.

کد خبر 1036198

• بازداشت ۴ مأمور گشتی ایرانی توسط کویت‌ | وزارت امور خارجه بیانیه فوری داد

• ۵ شرط ایران برای ورود به دور دوم مذاکرات با آمریکا

• جزئیات پیام تهران به پکن درباره تنگه هرمز

• اصول بنیادی ایران در مذاکرات اعلام شد

• 3 اقدام ویژه چین برای پایان جنگ چه بود؟ | ماجرای حمایت نظامی پکن از تهران

• آمریکا نمی‌تواند مواضع چین درباره ایران را تغییر دهد

• چین باثبات، آمریکای بی‌ثبات، و ایران؛ ۳ ضلعی دشوار پیش‌روی ترامپ در پکن

• بالاخره این پرنده زیبا در جزیره دریاچه ارومیه تخم‌گذاری کرد؛ زندگی به جزایر دریاچه یکی یکی بازمی‌گردد

• واکنش علیرضا دبیر به توییت‌های جعلی منتسب به او | ببینید

• سیاستمدار مطرح فرانسوی: 230 هزار مهندس ایرانی، سلاحی برای فرسوده کردن قدرت های بزرگ ساختند

• دور جدید ساماندهی بازار | توزیع شکر آغاز شد | معاملات ملک آنلاین می‌شود

• دانشمندان بالاخره پایان راه شیری را پیدا کردند! | وجود دیوار نامرئی در لبه دنیای ما

• اولین شاسی‌بلند هفت‌نفره فضایی لکسوس | هوش مصنوعی پیشرفته وارد عرصه رانندگی شد

• تصاویر جالب از بیعت چندقلوهای شیرازی؛ از دوقلوی روحانی تا خواهران سه قلو

• قدرتمندترین سامانه موشکی جهان آزمایش شد؛ + ویدئو | قدرت کلاهک این موشک ؛ بیش از ۴ برابر نمونه‌های غربی است

• ناگفته‌هایی از جزئیات جلسه انتخاب آیت الله مجتبی خامنه‌ای | ویدئو

• تصاویر آغاز عملیات حشدالشعبی پس از افشای پایگاه مخفی اسرائیل در عراق

• عکسی که پرویز پرستویی از اکبر عبدی منتشر کرد

• شرایط پیش فروش جدید محصولات ایران خودرو؛ فقط ۲ گروه می توانند شرکت کنند + اسامی خودروها و مبلغ پیش پرداخت

• جنگنده‌های یوروفایتر تایفون به پرواز درآمدند؛ رهگیری هواپیماهای جاسوسی آمریکا

• بازیکن مازاد پرسپولیس در آستانه حضور در جام جهانی

• اگر زخم معده امانتان را بریده، مصرف این ۱۱ دمنوش دردتان را تسکین می‌دهد

• آنچه آیت‌الله بهجت ۳۰ سال پیش درباره رهبر شهید پیش‌بینی کرد | ویدئو

• لاستیک پهن یا لاستیک باریک؛ کدام انتخاب بهتر و ایمن‌تری برای خودرو است؟

• افشای نقل قول مهم از رهبر شهید درباره رهبری نظام | تاکید هوشمندانه آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای | چرا لاریجانی پنهان نشد؟ | دفاع تمام قد از قالیباف

• ماجرای فرار معجزه‌آسای تنگسیری از بین دشمنان؛ لحظاتی میان زندگی و مرگ

• ۳۰ سایت موشکی در جنوب ایران آمده شلیک | گزارش روزنامه آمریکایی پایگاههای موشکی ایران ؛ موشک ها سرجایشان هستند

• دوباره جنگ می‌شود یا نه؟ ۱۲ نکته درباره یک پرسش | پالسی که نباید داد