چراغ کارگاه اوستا محمد هنوز روشن است و تعزیه‌خوان‌ها از هر گوشه دنیا، خود را به روستایی دور در مشهد می‌رسانند تا کلاه‌خود و زره تعزیه را تأمین کنند.

همشهری آنلاین-رابعه تیموری: ردیف کردن و به هم چسباندن حلقه‌های زنجیر را به زنان روستای تَبادکان می‌سپارند تا حلقه‌های ظریف زرد و سفیدرنگی که اوستا محمد با وسواس تراشیده، خوب و ماهرانه کنار هم بنشانند و برای کلاه خودها و زره‌ها آویزهای خوش ساخت ببافند. وقتی این زنجیرها به کلاه خودهای پَردار لشکریان متصل می‌شوند یا در قسمت‌های مختلف زره‌ها جای می‌گیرند، ظرافت و زیبایی این محصولات کارگاه اوستا محمد را بیشتر به رخ می‌کشند. محمد محمدپور تولیدکننده زره، کلاه خود، سنج و دیگر لوازم تعزیه‌خوانی است و از صنعتگران انگشت‌شماری است که هنوز عمرش را به ساخت وسایل تعزیه می‌گذراند.

قالب کاری بی‌عیب و نقص

کلاه خودهایی که تازه از زیر دست استاد قلم زن بیرون آمده‌اند، گوشه کارگاه تلنبار شده‌اند و وقتی شرابه(طره) و زنجیرهای‌شان متصل شود، آماده‌اند تا به مشتری تحویل داده شوند. اوستا محمد قالب کاری و خم کاری کلاه خودها را خودش انجام می‌دهد تا خاطرجمع باشد که کاملا مانند قالب فرم گرفته‌اند و موقع خم کاری هم از فرم نمی‌افتند، اما سوراخ کاری و فرزکاری را به 2 شاگرد زبر و زرنگش می‌سپارد که بعد از ٤-۵ سال آموزش نزد او، خوب آبدیده شده‌اند و می‌دانند کدام قسمت‌های لبه کلاه خود را باید سوراخ کنند تا زنجیرها و شرابه‌ها به‌راحتی در داخل شان جای بگیرند. آنها فرزکاری علامت‌های روی کلاه‌ها را هم با وسواس و دقت انجام می‌دهند و علامت‌ها را با تیغه‌های دستگاه فرزکاری آنقدر صیقل می‌دهند که خوب روی نوک و لبه‌های کلاه‌خود بنشینند.

این کار به عهده زنان است

موقع ساخت سنج، اوستا محمد بیش از آن که به یک صنعتگر شباهت داشته باشد، مانند آهنگ‌سازی کهنه‌کار است که خوب می‌داند کدام قسمت‌های ورقه‌های فلزی را قوس بدهد و کدام قسمت‌ها را نازک کند تا سنج‌های فلزی در لشگرآرایی تعزیه‌خوانان خوب و دلنشین‌ ساز شوند. هیچکس هم از فوت‌وفن اوستا در ساخت سپر سردرنیاورده و او سپرها را سبک و خوش دست می‌سازد، اما وقتی نوبت ساخت شرابه‌های کلاه خود و تنه زره‌ها می‌رسد، اوستا محمد کار را تمام‌وکمال به بانوان زنجیرباف می‌سپارد و می‌گوید: «اگر کسی قلق به هم تابیدن این حلقه‌ها را نداند و در ساخت زنجیرها حوصله به خرج ندهد، کلاه خود و زره‌ها ظریف و باکیفیت از آب درنمی آیند.»

مشتریان همزبان و غیرهمزبان

محمدپور در ساخت ادوات تعزیه‌خوانی مو سپید کرده و آوازه تجربه چندین‌ساله اش تا کشورهای دور و نزدیک رفته است: «بسیاری از هیئت‌داران و تعزیه گردانانی که برای خرید ادوات تعزیه مراجعه می‌کنند، اهل کشورهای مسلمان همسایه مانند کشور عراق و افغانستان هستند، تعداد زیادی از مشتریانم هم ایرانی هستند و از شهرهای دور و نزدیک برای خرید لوازم تعزیه‌خوانی هیئت خود به اینجا می‌آیند.»
محمدپور محصولات کارگاهش را از ورقه‌های آهنی، برنجی یا استیل می‌تراشد، اما اگر جنس‌سنج و کلاه خود و سپر برنجی باشد، وسط معرکه نبرد و زمان در هم پیچیدن نوای نیزه‌ها، صدای خوش‌تری دارند و هم صرفه اقتصادی. بسیاری از صنعتگرانی که به‌کار ساخت لوازم تعزیه‌خوانی مشغول بوده‌اند، از این صنعت دست کشیده‌اند و اوستا محمد از معدود صنعتگرانی است که هنوز این حرفه آبا و اجدادی اش را دنبال می‌کند: «من نزد پدرم این حرفه را آموخته‌ام و عمرم را به ساخت لوازم تعزیه گذرانده‌ام، اما بسیاری از صنعتگرانی که به این حرفه مشغول بوده‌اند، پی کار و کسبی دیگر رفته‌اند و الان فقط در اراک و چند شهر دیگر تک و توک کارگاه‌های کلاه خود و سپرتراشی وجود دارد.»

زنجیربافان تبادکان

علاوه بر ٢ شاگرد اوستا محمد و افراد زیادی که در قلم زنی و نقش زنی محصولاتش با او همکاری می‌کنند، ٢٠-٣٠ بانوی روستای تبادکان هم از صنعتگران کارگاهش به شمار می‌آیند. کارگاه محمدپور در مشهد قرارگرفته و روستای تبادکان با شهر مشهد ٤٠ کیلومتر فاصله دارد، اما خوش سلیقگی و مهارت زنان این‌روستا در زنجیربافی باعث شده تا اوستا محمد، بافت زنجیرها و شرابه‌های لباس‌ها را که از متصل کردن حلقه‌های فلزی به وجود می‌آیند به بانوان هنرمند این‌روستا بسپارد.

این صنعت حرمت دارد

اوستا محمد عادت دارد سپیده نزده کارش را شروع کند و تا شاگردانش از راه برسند، پای دستگاه خم کاری یک دل سیر برای خودش روضه می‌خواند. تا وقتی پرهای سبز و سرخ روی کلاه خودها قرار نگیرند، کسی نمی‌داند آنها روی سر تعزیه‌خوان شمر قرار می‌گیرد یا موافق خوانانی که موقع اجرای تعزیه جزء سپاهیان شهدای کربلا به شمار می‌آیند، اما اوستای کهنه‌کار باور دارد که اگر رخت و لباس موافق‌خوان و مخالف‌خوان تعزیه برازنده ساخته شوند، کار هنرمند تعزیه‌خوان را آسان‌تر می‌کنند: «صنعت ساخت لوازم تعزیه‌خوانی حرمت دارد و کارشان بیش از آن که یک صنعت و هنر باشد، یک نوع ابراز ارادت به صاحبان تعزیه است.»

شرابه‌ها معیار عیار هنری محصولات

کلاه خودهایی که شرابه‌های‌شان ریزبافت است و بر روی شرابه‌ها نقوش اسلیمی نقش می‌بندند، نسبت به کلاه خودهای بدون نقش و نگار قیمت بالاتری دارند. کلاه خودهای قلم زنی شده هم جزء هنری‌ترین و نفیس‌ترین محصولات کار گاه او به شمار می‌آیند: «قیمت کلاه خودها از ٤۵٠ هزار تومان شروع می‌شود و قیمت گران‌ترین آنها که قلم زنی شده‌اند و جنس‌شان برنج است، تا ۵-٦ میلیون تومان هم می‌رسد.» در میان زره‌هایی هم که در کارگاه اوستا محمد تولید می‌شوند، زره‌های سبکی که با در هم تابیدن حلقه‌های مفتولی ظریف ساخته می‌شوند و راحت بر تن تعزیه‌خوان می‌نشینند، مشتریان بسیاری دارند و اگر نام ائمه (ع) مانند طرح قالی در لابه لای حلقه‌های به هم تابیده جا بگیرند، جزء نفیس‌ترین محصولات او به شمار می‌آیند و قیمت‌شان حدود ٧-٨ میلیون تومان است. قیمت‌سنج‌هایی هم که سبک و خوش صدا باشند و به سادگی خط و خش پیدا نکنند، حدود ٢-٣ میلیون تومان است.

بیشتر بخوانید:بازخوانی حماسه کربلا در میدان نبوت

کد خبر 1046457 منبع: روزنامه همشهری

• گفتگو با آخرین سازنده زره و کلاه‌خود | تعزیه‌خوان‌ها، مشتری ثابت این کارگاه هستند

• برنامه تمرینات هفتگی کاهش وزن از شنبه تا پنجشنبه | پیاده‌روی، دو، شنا و… چقدر کالری می‌سوزاند؟

• وضعیت بازار طلا پس از ریزش قابل توجه طلای جهانی؛ قیمت ها امروز چه تغییری کرد؟ | جدول قیمت ها

• نقشه‌های شوم برای خراب کردن توافق ایران و آمریکا | تفاهم‌نامه شامل موشک‌های بالستیک نمی‌شود + ویدئو

• تعطیلی تره‌بار ها در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی

• اعلام زمان و مکان بازی حساس پرسپولیس و چادرملو

• نان در تهران گران شد؛ قیمت لواش، سنگک و بربری چقدر افزایش یافت؟

• ۴ خودرو پرطرفدار داخلی تا ۴۰ میلیون ارزان شدند +جدول قیمت ها | این خودروی مونتاژی هم ۲۰۰ میلیون پایین آمد

• کی روش با اتوبوس معروفش انگلیس را متوقف کرد | صعود غنا با پیرمرد پرتغالی

• فروش یک جزیره‌ با اسکله اختصاصی؛ فقط ۶۲۷,۸۴۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان! + عکس

• اولین تصاویر از پرتاب موشک «غدیر» با سوخت جامد |‌ببینید

• کاپیتان پرسپولیس؛ سرمربی جدید نفت آبادان شد

• کمبود این ویتامین خستگی و کم‌خونی می‌آورد

• گلباران ازبکستان توسط رونالدو و پرتغال | تاریخسازی کریس در شب درخشان

• تصمیم جدید وزارت امنیت داخلی آمریکا در خصوص تیم ملی ایران؛ از ۲۴ ساعت محرومیت تا ۴۸ ساعت فرصت

• عرق کردن بیش از حد نشانه چیست؟ ؛ چند راهکار ساده برای کاهش عرق کردن در روزهای گرم

• رئیس جمهور چین به من نگاه کرد و گفت: رفیق، داری تند میری!

• چرا تیم مذاکره کنندگان ایرانی با تیم آمریکایی عکس نگرفتند؟

• کلاه‌خودهای چند هزار ساله‌ از عاج گراز | عکس

• نوای سوگواری ادامه دارد | آیین سوگواری در شب شهادت امام سجاد (ع) + فیلم

• هنر موسیقی در خدمت سوگواره آیینی | رواج سازهای اروپایی در تعزیه از دوره قاجار