گاهی یک زخم کوچک خوب می‌شود، اما جای آن سال‌ها و شاید برای همیشه روی بدن باقی می‌ماند. این ماندگاری فقط یک اثر ظاهری نیست و داستان پیچیده‌تری پشت آن قرار دارد.

همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: تقریبا همه انسان‌ها روی بدن خود دست‌کم یک جای زخم دارند؛ ردهایی که از یک حادثه، جراحی یا حتی یک زمین خوردن ساده در کودکی به جا مانده‌اند. برخی کم‌رنگ می‌شوند و بعضی دیگر تا پایان عمر همراه فرد می‌مانند. اما چرا بدن، پس از ترمیم آسیب، این نشانه‌ها را پاک نمی‌کند؟ پاسخ این پرسش به یکی از مهم‌ترین سازوکارهای دفاعی بدن مربوط می‌شود.

به گزارش پاپ‌ساینس، جای زخم یا اسکار، بخشی آشنا از تجربه انسانی است. بسیاری از افراد رد بریدگی، سوختگی، جراحی یا خراش‌های قدیمی را روی پوست خود دارند؛ نشانه‌هایی که گاهی کم‌رنگ می‌شوند، اما به‌ندرت کاملا ناپدید خواهند شد. این موضوع شاید در ظاهر ساده به نظر برسد، اما در واقع به نحوه عملکرد بدن در هنگام ترمیم آسیب مربوط است.

اولویت، ترمیم است نه زیبایی

پوست، نخستین سد دفاعی بدن در برابر جهان بیرون به شمار می‌رود. این اندام بزرگ و پیچیده، از بدن در برابر میکروب‌ها، ضربه، آلودگی و از دست رفتن آب محافظت می‌کند. به همین دلیل، وقتی پوست آسیب می‌بیند، اولویت اصلی بدن بازگرداندن سریع این سد محافظتی است، نه بازسازی کامل ظاهر اولیه آن.

پوست از سه لایه اصلی تشکیل شده است: لایه بیرونی یا اپیدرم، لایه میانی یا درم، و لایه زیرین که چربی و بافت همبند را در بر می‌گیرد. اگر آسیب تنها به لایه سطحی پوست محدود باشد، معمولا ترمیم بدون باقی ماندن اسکار انجام می‌شود. اما وقتی زخم به لایه‌های عمیق‌تر نفوذ کند، روند متفاوتی آغاز می‌شود.

در این مرحله، بدن برای جلوگیری از خونریزی ابتدا لخته تشکیل می‌دهد. سپس سیستم ایمنی وارد عمل می‌شود تا از نفوذ میکروب‌ها جلوگیری کند و محیط زخم را پاکسازی کند. هم‌زمان، سلول‌هایی به نام فیبروبلاست فعال می‌شوند و شروع به تولید رشته‌های پروتئینی مقاوم، به‌ویژه کلاژن، می‌کنند.

این کلاژن دوست نداشتنی!

کلاژن نوعی داربست زیستی برای بازسازی بافت آسیب‌دیده است. این ماده به بدن کمک می‌کند تا شکاف ایجادشده را هرچه سریع‌تر ببندد و استحکام پوست را بازگرداند. اما بافتی که از این مسیر ساخته می‌شود، دقیقا مشابه پوست طبیعی نیست. به همین دلیل، جای زخم از نظر رنگ، بافت و انعطاف‌پذیری با پوست اطراف تفاوت دارد.

اسکارها معمولا فاقد غدد عرق، فولیکول مو و ساختار منظم پوست سالم هستند. همچنین تراکم بالای کلاژن در آن‌ها باعث می‌شود سفت‌تر و متفاوت‌تر به نظر برسند. همین ویژگی‌ها سبب می‌شود که حتی پس از گذشت سال‌ها، اثر زخم همچنان دیده شود.

در برخی افراد، بدن بیش از حد کلاژن تولید می‌کند. نتیجه این واکنش، اسکارهای برجسته و ضخیم است که ممکن است قرمز، خارش‌دار یا حتی دردناک باشند. گاهی این بافت از محدوده زخم اولیه فراتر می‌رود و مشکلات حرکتی یا ظاهری ایجاد می‌کند.

البته جای زخم در طول زمان می‌تواند تغییر کند. بسیاری از اسکارها به‌مرور صاف‌تر، روشن‌تر و کمتر قابل‌توجه می‌شوند، زیرا بدن بخشی از کلاژن نامنظم اولیه را بازآرایی می‌کند. با این حال، این بازسازی کامل نیست و معمولا تفاوت با پوست طبیعی باقی می‌ماند.

بیشتر بخوانید:

• درک متفاوت ۴ درصد مردم از دنیا | درباره مغز کسانی می‌تواند رنگ‌ها را بشنود و کلمات را بچشد
• جاهایی روی زمین که انسان نباید در آن زنده بماند
• راز فروپاشی اروپا در ۵ هزار سال پیش | دی‌ان‌ای باستانی پرده از یک بحران بزرگ برداشت

چطور می‌توان جای زخم را کمتر کرد؟

متخصصان می‌گویند مراقبت درست از زخم در روزهای نخست، نقش مهمی در کاهش شدت اسکار دارد. زخم باید تمیز نگه داشته شود تا خطر عفونت کاهش یابد. اگر زخم باز است، استفاده از پانسمان تمیز و تعویض منظم آن توصیه می‌شود. پس از بسته شدن زخم نیز می‌توان با لایه نازکی از پماد یا مرطوب‌کننده، از خشک شدن بیش از حد پوست جلوگیری کرد.

پزشکان همچنین می‌گویند در برخی موارد، درمان‌های پوستی و داروهای استروئیدی می‌تواند قرمزی، برجستگی یا عمق جای زخم را کاهش دهد. هرچه مراقبت زودتر و اصولی‌تر انجام شود، روند ترمیم بهبود پیدا می کند و احتمال باقی ماندن اسکار شدید کمتر خواهد بود.

با این حال و با وجود نگاه منفی رایج، اسکارها فقط نقص ظاهری نیستند. این نشانه‌ها در واقع ثبت فیزیکی تجربه‌هایی هستند که بدن از سر گذرانده است؛ ردهایی از ترمیم، بقا و توانایی بدن برای محافظت از خود.

کد خبر 1033349 منبع: همشهری آنلاین

• چرا جای بعضی زخم‌ها هیچ‌وقت از بین نمی‌رود؟ | راهکارهایی برای کم‌رنگ شدن رد زخم

• ما تنها شدیم | ما همه برگ‌های برنده را در دست نداریم | محاصره دریایی قابل دوام نیست

• مجازات حبس ابد برای بازیگر معروف

• در ایام جنگ تولید دارو ۲۴ ساعته شده بود | داروهای قفل شده در کشورهای عربی را منتقل می‌کنیم

• قالیباف در اینستاگرام سعید جلیلی! | ببینید

• هزینه هتل ها با شهرداری است

• این بیمار خطرناک نادیده نگیرید

• شوک در پنتاگون؛ ترامپ دستور خروج نیروهای آمریکایی از این کشور را صادر کرد

• شوک در پنتاگون؛ ترامپ دستور خروج نیروهای آمریکایی از این کشور را صادر کرد

• ما تنها شدیم | ما همه برگ‌های برنده را در دست نداریم | محاصره دریایی قابل دوام نیست

• فوری؛ ایران متن تازه‌ترین پیشنهاد مذاکراتی را به میانجی پاکستانی داد

• آیت‌ الله سیدمجتبی خامنه‌ای چگونه از انفجارها نجات یافتند؟ | توضیح مقام ارشد دفتر رهبری درباره دلیل شبهه‌ افکنی‌های دشمن نسبت به سلامت رهبر انقلاب

• هشدار پلیس فتا درباره شگردهای جدید کلاهبرداران | به این آگهی ها مشکوک شوید

• پیشرفته ترین ناو جنگی آمریکا خاورمیانه را ترک می کند

• جلسه فوق محرمانه سنتکام با ترامپ درباره ایران | طرح «ضربه نهایی» به ایران به ترامپ ارائه شد | آمریکا موشک «عقاب تاریک» را به جنگ با ایران می‌فرستند؟

• ترامپ به زودی تصمیم مهمی درباره ایران می گیرد

• حاج علی اکبری: «موشک آبی» آماده پرتاب به قلب دشمن است | با کسانی که به سفره ملت آسیب می‌زنند به عنوان مجرم جنگی برخورد شود

• چرا اف‑۱۶های آمریکا ناگهان در آسمان منطقه دیده شدند؟ | بهانه سنتکام برای پرسه زنی جنگنده‌ها